söke ekspres gazetesi
  • söke ekspres gazetesi



SÖKE'DE YAPILAN YAZIM VE KONUŞMA HATALARININ BAŞINDA İSMİN BEŞ HALİ GELİYOR!


SÖKE’DE YAPILAN YAZIM VE KONUŞMA HATALARININ BAŞINDA İSMİN BEŞ HALİ GELİYOR!

 

Değerli okuyucularım, bugünkü yazımın konusu, “Söke’de yapılan yazım ve konuşma hatalarının başında İsmin beş hali ile gilgili yazım ve konuşma hataları gelmektedir.  Söke’ye ilk geldiğim yıllarda öğrencilerim, konuşurlarken ve yazarlarken, bu hataları yapıyorlardı. Onlara defalarca ismin beş halini anlatmama rağmen, hiç sonuç alamıyordum. Çocuklara sordum:

-Çocuklar, neden doğru yazıp, doğru konuşmuyorsunuz? Çocuklar bu soruma beni şaşırtan ce vaplar verdiler. Bir kız öğrencim soruya şöyle yanıt verdi:

-Öğretmenim, siz diyorsunuz ki , “Benim, size öğrettiğim doğrudur. Ama annem ve babam bize kendi konuştukları için doğrudur, Öğretmen, Söke’nin konuşma dilini nerden bilecek? Biz sana nasıl öğretiyorsak, biz nasıl konuşuyorsak, o doğrudur. Ben olayı anlamıştım. Bu hata Söke’de demek ki önemli bir alışkanlık haline gelmişti. Onlara dedim ki:

-Şimdi benim tahtaya yazdıklarımı sizde aynen yazın ve akşama anne ve babalarınıza okutun. Sonrada onlara deyin ki Türkçe Dilbilgisi kurallarındandır. Her Türk bunu öğrenip, yazışmalarında ve konuşmalarında bu biçimde uygulamalar yapmak zorundadır.  İlerde lise ve üniversite okumak isteyenler için bu kurallara uymak zorundasınız.

İyide, biz öğrencimiz, neden bize böyle bir ders vermeyi yazmaya kalktınız? Zaten, bizler bu kuralları zaten biliyoruz. Günlük gazetelerde yazılan yazılarda ve yapılan konuşmalarda bu tür hatalar yapıldığı için, yazarlarımızın, muhabirlerimizin ve okuyucularımızın bu tür hatalar yapmamaları için bu kuralları hatırlatıyorum.

Bir yerel, gazetenin haberinde şöyle bir ara başlık gözüme takıldı: “Divan Başkanı Kaya Adaylara uyardı.” Şimdi bu cümleyi inceleyelim. Türkçe kurallarına göre uygun olanı: “Divan Başkanı Kaya, Adayları uyardı.” Doğrusu sizce de, böyle değil mi? Ama bu cümleyi yazan muhabir arkadaşımız, İsmin-i hali yerine, ismin-e halini kullanmıştır. Bu ise çok önemli ve göze batan bir hatadır. Onun için yazar arkadaşlarımız, yazdıkları yazıları gazeteye göndermeden önce en az bir kere okusunlar ve hatalarını düzelterek göndersinler. Ben yazdıklarımı en az iki kere okuduktan sonra gazeteye göndermeme rağmen bazı hatalar gözden kaçıyor. Bunu ancak gazete yayınlandıktan sonra göre biliyorum, ama o zamanda iş işten geçmiş oluyor.

Bizim zamanımızda, liselerde Kompozisyon dersleri vardı. Bu derslerin amacı okumayı ve yazmayı kazandırmaktı. Bu derste yaptığımız hataları kırmızı kalemle düzelttikten sonra öğretmenimiz bize geri verirdi. Herkes hatasını görürdü. Yapılan hataların çoğunluğunu, bu ismin hallerinde yapılan hatalar ve yönelme ortaya koyardı. Hem yazar arkadaşlarıma ve okuyucularıma özellikle genç öğrencilerimize yararlı olacağına inandığım için burada İsmin beş halini yeniden bir özet halinde tekrar vereceğim. Bu hatırlatma, bir bilgiçlik taslamak için değil, yararlı olacağı için veriyorum.

 

TÜRKÇE’DE İSMİN BEŞ HALİ VE ÖRNEK UYGULAMALARI

Bildiğiniz gibi Türkçe’ de isimler beş halde bulunur. Bunlar sıra ile şöyle:

1-İsmin Yalın Hâli:

“İsmin hiç ek almadan kullanılmasına, “Yalın Hâli” denir. Örnekler (Kitap-Okul-Aile) gibi.

2-İsmin (-i) Hâli:

 İsmin “–i” hâl ekini almış biçimine, ismin “-i” hâli denir. Bunlar ses uyumuna göre: (-ı-u-ü) şekline gelebilir. Örnekler: Ev-i evi, Kitab-ı Kitabı, Ağaç-ı ağacı,  Yol-u Yolu, Köy-ü Köyü,.. gibi.

3- İsmin (-e) Hâli:

İsmin “e” hâl  ekini almış biçimine “-e hâli” denir.

Ses uyumuna göre “-a” şekline gelebilir.

İsmin “-e” hâline yönelme hali de denir. Onun için bunu, -i hali karıştırma durumunda, özne ile yüklemin uyuşmadığına neden oluruz. Örnekler: Kalem-e, ağaç-a… gibi.

4-İsmin “-de” Hâli:

İsmin “-de” hâl ekini almış biçimine, İsmin “de “ hâli denir.

Ses uyumuna göre “-de” ünsüzlerin benzeşmesine göre, “-te,-ta,” şekline gelebilir. İsmin bu hâli de cümle içinde çok kullanılan hatalardan biridir.

Bırakın yerel basını, Ulusal basında ve bir çok değerli kitaplarda bile bunlarla ilgili yazım hataları görebiliyoruz!...

5- İsmin (-den) Hâli):

İsmin “-den” hâl ekini almış biçimine, İsmin “–den” hali denir.

Sesuyumuna göre, “-dan”,ünsüzlerin benzeşmesine göre “-ten”, “tan” şeklinede gelebilir. İsmin “-den” hâline ayrılma halide denir. Örnekler: Ev-den evden, masa –dan masadan, çiçek –ten çiçekten, sokak –tan sokaktan, gibi örnekler verebiliriz.

Önemli: Bazı isimler hâl eki alınca, isimle hal eki arasına, “kaynaştırma harfleri girer. Kaynaştırma Harfleri olan, (y,s,ş,n) birer örnekle hatırlamaya çalışalım:

  Silgi-----silgiyi, bahçe------bahçeye, masa------masayı,  para------parayı. Gibi.

Önemli:  Sesli Harflerle biten cins isimleri, “-i” ve “-e” harflerinde kullanıldığı zaman, kelime ile “hâl” eki arasına “y” kaynaştırma harfi gelir. 

 

Değerli okuyucularım. Türkçe çok güzel bir dildir. Hele yazarken ayrı bir güzelliği vardır. Yazdıklarınızı mutlaka hatasız yazmaya gayret edin. Çünkü yazılıp, çoğaltılan yazılarda yapılan hataları düzeltme şansınız yoktur. Kalıcı olan bu yazıları, hatasız yazmakla hem okuyucuya ve hem de kendinize değer vermiş olduğunuzu unutmayın. Yazma işi sabır, deney ve dikkat ister. Sabırlı, deneyimli ve dikkatli olanlar ise başarılı olur. Devamlı başarılı olmanız dileğiyle hoşça kalın ve bizde kalın.

 Önemli Not: Okuyucularımdan bir çok teşekkür telefonu aldım. Sökeli Ozan ve eski Aydın Senetörlerinden olan rahmetli eğitimci ve şair, eski bakan ve radyocu İskender Cenap Ege’yi anarak, kurtuluş üstüne yazdığı ve Aydın ruhunu ortaya koyan şiirlerini onlara ulaştırdığım için, teşekkürler ediyorlar. İsimlerini buradan sayamayacağım kadar çok olan bu okuyucularıma çok teşekkür ederim. Rahmetlinin benim bildiğim kadarı ile “BİR YAPRAK DEĞDİ” adlı şiir kitabı vardır. Allah nasip ederse bu gür sesli ve Söke’nin gururu olan şairimizi ileride sizlere tanıtmaya devam edeceğim. Rahmetli Fevzi Ege Amcasının oğlu idi. Onları ve ailelerini tanıyanlar varsa bana telefonla bilgi verirlerse çok teşekkür ederim. Amacım, Söke’den yetişmiş, böyle değerli hemşehrilerimizi yaşatmak olacaktır. Tekrar ruhu şad olsun.

 

Bu makale 414 kez okundu.


Yorumlar
    Henüz bu Makaleye ait yorum bulunmamaktadır. Yorum Yaz