söke ekspres gazetesi
  • söke ekspres gazetesi



AKDENİZ'İ NE KADAR TANIYORUZ?


AKDENİZ’İ NE KADAR TANIYORUZ?

 

Bizim, Akdeniz adını verdiğimiz saha Avrupa’da “MEDİTERAİN” olarak bilinir. Bu kelimenin anlamını Latince’ de buluruz. “Medius” ortada ve “Terraneus” toprak anlamına gelir. Bu nedenle toprak ve karaların arasında bulunan deniz anlamında “Mediterrain” tabiri kullanılır. Doğal olarak karaların arasında bulunan bütün denizlere Mediterrain denebilir.

ASLINDA AKDENİZ BÜYÜK BİR KÖRFEZDİR!...

Başlığımız bir kelime oyununa benzemekle beraber bir gerçeği tanımlar. Zira evvelce de değindiğimiz gibi Akdeniz “Mediterrain” ler arasında en büyüyüğüdür. En fazla karanın çevrelemiş olduğu Akdeniz, okyanuslara irtibat sağlayan bir özelliğe sahiptir 

Akdeniz, Afrika, Asya ve Avrupa kıtaları arasında oldukça karışık kıyılarıyla çok geniş olmakla beraber Atlas Okyanusu’nun tek körfezi olarak üç kıtaya hakimdir. Tek bir giriş kapısı vardır. Bu kapı Cebeli Tarık Boğazı’ dır. 15 Kilometre uzunluğundaki bu boğaz  genellikle 500 metre derinliğindedir. Bu nedenle Atlas Okyanusu’nun derin soğuk suları Akdeniz’inkilerine karışmayıp sadece satıhtakiler karışır. Bu memnuniyet verici bir durumdur. Kur’anda bu oyalaya değinilir. “Biz İki denizi yan yana yarattık, birinin suyu, diğerine karışmaz!” mealindeki ayet bunu mu işaret ediyor? Bu konuda uzman olan diyanet alimlerinin incelemesinde ve açıklamasında yarar vardır.  Bu durum Okyanus’un derin ve soğuk suları Akdeniz’e giremez. Bunun sonucu olarak da ılıman Akdeniz ikliminde Hindistan’dan bile daha çok limon, portakal ve incir gibi sıcak iklim ürünleri elde edilir.

DERİNLİKLERİ VE SULARI

Kapalı bir havuz olmasına rağmen Akdeniz’de Oldukça önemli derinliklere de rastlanır. Hemen hemen kuzey Atlantik’in derinliklerine ulaştığı yerleri vardır. Yunanistan’ın güneyindeki MATAPAN çukuru 4925 metre derinliğini bulur. Yine bu civardaki iki çukurda 3000 metreden fazla derinliğe sahiptir.

Karadeniz’de ise en derin bölge 2244 metredir. Akdeniz suları bakımından tetkiklere konu olacak çok zengin özelliklere sahiptir. Zamanımızın en tanınmış Oseanoğraf’ı olan Alman Albert Defant’a göre: “Akdeniz, oseanoğrafik çalışmalar için en uygun bir alandır.”

Akdeniz sularının  sathı genellikle  yüksek bir ısıya sahiptir. Yazın meridional Tiren denizinde suyun sathında ısı 25 santigrat derecesine ulaşır.

400-500 metre derinliklerde ısı 13 santigrat derecesi civarındadır. Daha derinlere inildiğinde bu derece değişmez, aynı kalır. Bu garip durumun nedeni şöyle  izah edilmiştir.

Takriben 500 metre derinliğe ulaşan Cebeli Tarık Boğazı’nın ağzı Atlas Okyanus’undan gelen soğuk suların girmesine engel olur. Okyanus’un sathındaki suların bir miktarı her ne kadar Akdeniz’e girse de hemen ısınır; daha tuzlu ve ve bu nedenle de ağır olan Akdeniz suları boğazın altından Atlas Okyanusu’na doğru akar.

AKDENİZ NASIL OLUŞMUŞTUR?

Akdeniz çok eski bir deniz değildir. Sadece 50  milyon yıl olsa buda gençliğini doğrular. Oluşumu dağlık bölgelerin çökmesi ile oluşmuştur. Çökmeden kalmış kısımları günümüzde adaları oluşturmaktadır. Akdeniz’e kıyısı olan ülkelerin sıra dağları genelde denize paraleldir. Taban sathı oldukça engebelidir.

BUHARLAŞAN SU NASIL DENGELENİR?

Daha çok sıcak su bünyesine sâhip bulunan Akdeniz  suyu büyük bir buharlaşma gösterir. Ortalama olarak 116.000 metre küp saniyede suyu buharlaşmaktadır. Bu önemli su kayıbını kapatmada en büyük imkan bu  denize dökülen akar sulardır. 116.000 metre küp su kayıbında ki dengeyi sağlamak için  Nil nehri, Tuna Nehri ve Volga nehri gibi önemli akar sular bu denize su vermektedirler. Ayrıca diğer küçük nehirler ile Akdeniz taban suları bu açığı karşılayarak dengeleri sağlar. Akdeniz’de bol olmayan yağışlarda bu dengeyi bozmaktadır. Açığı ancak Cebeli Tarık Boğazından Akdeniz’e giren soğuk su akıntıları dengede tutmaktadır.

Eğer buharlaşma karşılanmasaydı, Akdeniz her yıl 1,65 m. Alçalacaktı. Yine eğer Okyanus sularının bu denize boşalması olmasaydı Akdeniz her yıl 90 sm. alçalacaktı.

AKDENİZ’İN BÜTÜN ÖZELLİKLERİNİ ŞÖYLE ÖZETLEYEBİLİRİZ:

1-Azami uzunluk 3800 Km.

2-Azami genişlik 1800 Km.

3-Ortalama genişlik 700 Km.

4-Deniz yüzeyinin toplam alanı: 2.566.000 Km2

Bunun 821.000Km2 batı kısmı, 1.363.000 Km2  doğu kısımdır.

5- Kıyı ilerlemeleri 12.700 Km.

6-Azami derinlik: batı kısmında  3.840 m. Doğusunda 4925 m.

7-Ortalama derinlik : 1430 m.

8-Suların hacmı : 4.251.955 Km3.

9-Ortalama tuzluluk derecesi  %37

 

Bu makale 345 kez okundu.


Yorumlar
    Henüz bu Makaleye ait yorum bulunmamaktadır. Yorum Yaz