Dr. Basri Köylü - Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)


Konuk Yazar; Dr. Basri Köylü
Psikiyatri Uzmanı

 


Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)



Bugün sizlerle toplumda sık görülen ve kişinin tüm hayatını olumsuz etkileyebilen bir durum olan "Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)" üzerine konuşmak istiyorum..

DEHB, kişinin zihinsel etkinlik gerektiren işler yaparken zorluk yaşaması, çok hareketli olması ve dürtüsel davranışlar göstermesi nedeniyle toplumsal uyum sorunları yaşaması ile karakterize ruhsal bir rahatsızlıktır.. Çocukların yaklaşık %15'inde, yetişkinlerin ise% 5-10'unda görülür.. Tedaviye ulaşabilen çocukların 3'te 1'i ergenlik dönemine kadar tamamen, 3'te 1'i kısmen iyileşebilirken, 3'te 1'inde ise yetişkin dönemde ömür boyu devam edebilir..

DEHB'li bir çocuğu dikkatli bir gözlem ile genellikle fark edebiliriz.. Bu çocuklar sanki içlerinde bir motor takılı gibi sürekli hareket halinde ve kıpır kıpırdır.. Dikkatlerini uzun sürdüremez.. Sınıfta ders dinlerken, evde ders çalışırken dikkatleri çabuk dağılır, çabuk sıkılırlar.. Ders dinlerken birden kopabilir, dalgınlık yaşayabilirler.. Dikkatleri çabucak başka işlere yönelebilir.. Masa başında uzun oturamaz.. İlgileri hızlıca başka işlere kayabilir ve masadan kalkmak isteyebilirler.. Etkinlikleri sürdürmekte zorlanabilir, başladıkları işleri yarım bırakabilirler.. Sürekli olarak çeşitli etkinliklere yönelebilir ama çoğunu tamamlayamazlar.. Bizi dinlemiyor ve dalgın gibi görünürler.. Unutkan ve sakar  olabilirler.. Sık eşya kaybedebilirler.. Kendilerini ve dürtülerini kontrol etmekte zorlanabilirler. Tam dinlemeden, tam düşünmeden, tam anlamadan, tam okumadan cevap verebilirler.. Beklemekte zorlanabilir, konuşmaları bölebilirler.. Tahammülleri zayıflayabilir.. Öfke kontrol ve davranış sorunları, hırçınlık görülebilir.. İnsan ilişkileri ve topluma uyum sorunları yaşayabilirler.. Kimi çocukta ise hiperaktivite olmaksızın, sadece dikkat eksikliği görülebilir.. Bu çocukları fark etmek daha zor olabilir.. Çok sessiz ve sakin görünebilirler..
Yani, çok hareketli veya çok sakin çocukları fark ettiğimizde, aklımıza DEHB olasılığını getirmeli ve psikiyatriste yönlendirmeliyiz..

DEHB'li bir yetişkini de, dikkatli bir gözlem ile fark edebiliriz.. Genellikle hareketli bir yaşam tarzı ve buna uygun bir mesleği seçerler.. Uzun süre oturmayı sevmezler.. Spor, sahne sanatları gibi alanlara yönelebilirler.. Enerjileri yüksektir.. Konuşkan, dışa dönük, çok yönlü ve sosyal olurlar.. Çok fazla aktivite ile uğraşırlar.. Enerjilerini iyi yönetirlerse bunu kazanca dönüştürebilirler, yönetemezler ise hayatları yarım kalan işler ile devam eder..

DEHB'de odaklanma sorunu, günlük hayatın her alanında sorunlara yol açabilir.. Mesela film izlerken, tiyatro izlerken, televizyon izlerken, arkadaşını dinlerken, patronunu dinlerken, toplantıyı takip ederken, kitap gazete okurken farkına varmadan ani dalmalar ve kopmalar yaşayabilirler.. Kişinin akademik, sosyal, mesleki tüm alanlarda yaşam kalitesi bozulabilir.. Hayat onun için, diğer insanlara göre daha zordur.. Zeka düzeyleri normal veya yüksek olsa bile, potansiyellerini yeterince gerçekleştiremeyebilirler.. Hatta zararlı alışkanlıklara ve eylemlere yönelebilirler.. Alkol, madde kullanım sıklığı,  suç işleme oranları bu kişilerde daha yüksektir..

Bu belirtileri fark ettiğimiz herkes DEHB değildir.. Zaman zaman hareketlilik ve odaklanma sorunları herkeste görülebilir.. Bu belirtiler aynı zamanda birçok ruhsal rahatsızlıkta da görülebilir.. Eğer bu belirtiler uzun zamandır ve hemen her gün yaşanıyorsa, eşlik eden başka bir ruhsal rahatsızlığı yoksa, kişinin ve çevresinin hayatını olumsuz etkiliyorsa DEHB'den şüphe etmek gerekir..
 
DEHB, tedavi edilmediğinde hayatı alt üst edebilen, tedavi edildiğinde ise hayat kurtaran bir durumdur..  DEHB belirtilerini fark ettiğimiz çocuk veya yetişkinleri psikiyatriye yönlendirmek ve farkındalığı artırmak çok önemlidir..

DEHB, genetik yatkınlık ile doğuştan gelen bir rahatsızlıktır.. Sonradan oluşmaz.. Belirtileri, isteyerek veya keyfi olarak meydana gelmez.. Belirtiler, genellikle çocukluk ve ergenlikte başlar.. Beyinde bazı kimyasal maddelerin düzeylerinde bozulmalar görüldüğü için biyolojik zemini güçlüdür.. Bu yüzden ilaç tedavisi çok önemlidir.. İlaçların tedavi başarısı oldukça yüksektir, yan etkileri düşüktür, bağımlılık yapmazlar.. İlaç tedavisi yanında önerilen terapiler ile, dikkati artırmak, dürtü kontrolünü sağlamak, toplumsal uyumu ve işlevselliği artırmak hedeflenir..

DEHB'li ve uyum sorunu yaşayan çocuk:
"Çocuğum beni çok yoruyor, artık tükendim, tahammülüm kalmadı, hiç yerinde durmuyor, hiç yorulmuyor, uyarsak da dinlemiyor, kanepelerde zıplıyor, düz duvara ağaca tırmanıyor, öğretmeni de çok şikayetçi, sınıfta ders dinlemiyormuş, çok konuşuyormuş, yerinde  oturmuyor sınıfta geziyormuş, arkadaşlarını konuşturuyor rahatsız ediyormuş, sık kavga ediyormuş, oyunları bölüyormuş, komşular da şikayetçi, camları kırıyormuş,    çok koşuyor sürekli top oynamak istiyor, eve girmek istemiyor, evde sürekli eşyaları kırıyor, oyuncaklarını  da kırıyor, eşyalarını oyuncaklarını kaybedip duruyor, seslendiğimizde umursamıyor, bizi dinlemiyor, sanki aklı başka yerde, uyardığımızda hırçınlaşıyor, kardeşleriyle anlaşamıyor.." liste uzar gider..

DEHB'li ama uyum sağlamış yetişkin:
"Çok hareketli, enerjik biri.. Çok yönlü ve sosyal.. evde oturmayı, boş durmayı  dinlenmeyi, fazla uyumayı sevmez.. hep bir yerlere gidiyor, birşeylerle uğraşıyor.. gezmeyi, eğlenmeyi sever.. konuşmayı, insanlarla birlikte olmayı, hayatın içinde olmayı sever.. spor yapmayı  sever.. dans etmeyi çok sever.. araba kullanmayı sever.." liste uzar gider..


DEHB'li çocuk ve yetişkini fark etmek ve tedavi etmek önemlidir.. Çünkü..

Okul başarısı artar..
Dersleri daha iyi dinler..
Derslerine daha verimli çalışır..
Arkadaş ilişkileri düzelir..
Okula uyumu artar..
Aile içi uyumu artar..
Toplumsal uyumu artar..
Sorumluluk bilinci gelişir..
Potansiyellerini fark eder, ortaya çıkarır, en üst düzeyde kullanır, geliştirir..
Kendini gerçekleştirir..
Çok yönlü olur..
Öfke kontrolü gelişir..
İşte daha verimli çalışır..
Daha üretken ve yaratıcı olur..
Sigara, alkol, uyuşturucu maddde kullanımı azalır..
Suç işleme oranı azalır..
Boşanma oranları azalır..
Her tür şiddet oranları azalır..
Her tür riskli davranışlar azalır..  
Trafik kaza oranları azalır..
Toplumsal huzur ve barış gelişir..
Toplumsal kalkınma gelişir..
Liste uzar, gider..

DEHB  bir halk sağlığı sorunudur.. Toplumsal farkındalığın artırılması için öncelikle anne babaların ve öğretmenlerin ve tüm  toplumun bu konuda bilinçlendirilmesi çok önemlidir.. DEHB'ye dokunmak, hayata dokunmaktır.. Gelin hayatlara birlikte dokunalım..
Bir insan değişir, toplum gelişir..
Bir çocuk değişir, dünya değişir..  

Potansiyelimizi artırmak, kendimizi keşfetmek, kendimizi gerçekleştirmek, daha yaratıcı ve üretken olabilmek, daha mutlu hissedebilmek, toplumsal kalkınmaya ve gelişime katkıda bulunabilmek hepimizin hakkı ve sorumluluğu..

Unutmayın..
Dikkat'iniz sağlığınızdır ..
Dikkat'iniz mutluluğunuzdur..
Dikkat'li ve Dikkat'le kalın..

 

Bu makale 560 kez okundu.


Yorumlar
    Henüz bu Makaleye ait yorum bulunmamaktadır. Yorum Yaz