Beddua

Kelime anlamı kötü dua manasına gelen Beddua, muhataba duyulan kin duygularının bir sonucu olarak ifade edilen ve hem maddi hem manevi bakımdan kişinin olumsuzluklarla karşılaşması, başına türlü belalar gelmesi için söylenen sözlerdir. Kötü dilek olarakta niteliyebileceğimiz Beddua Farsça bed (kötü) ile Arapça`da dua (isteme, dileme) kelimelerinden meydana gelmiştir.

İnsanoğlu kendisine yapılan kötülüğe, haksızlığa, adaletsizliğe karşı tepkisini en basit şekliyle Beddua ile dile getirir. Kalıplaşmış bu sözler neticesinde kişi psikolojik olarak kendisini dahada rahatlamış hisseder. Bedduaların içeriği söylenen kişi ya da kurumların başlarına türlü felaketlerin gelmesi isteği sonucu ortaya çıkan sözlerin kapsadığı konulardır. Bu konularda zaman zaman edebe aykırı kelimelerede yer verilmiştir. Bu da bize Beddua eden kişinin muhatabına ne denli kızdığını ve onun kötü ve olumsuz durumlarla karşılaşmasını ne denli istediğini göstermektedir. Bedduanın içeriğini belirleyen faktör aslında Beddua eden şahsın kişisel ve kültürel belleğine yerleşmiş olan korkularıdır. Yani kendi başına kesinlikle gelmesini istemeyeceği unsurları o kızgınlık anında karşı tarafa söyleyebilmesidir.

Tabi ki kategori olarak Beddua türlerini onlarca sınıflara ayırabiliriz. Fakat kabaca belli başlı olarak bu Beddua çeşitlerini örnekleriyle beraber belirmemiz bu konuyu daha iyi anlamamıza yardımcı olacaktır:

A.Vücut sağlığı ile ilgili Beddualar

Damarların çekilsin kanın kuruşun. Etlerin dökülsün. Bıçaklar altında kalasın. Yediğin, içtiğin ağzından burnundan gelsin. Şişip davul kesilesin. Acıdan kıvrım kıvrım kıvrılasın. İnleye inleye geberesin.

B.Maddiyat ve kara talih ile ilgili beddualar

İşi gücü rast gelmeye. Aldığını doktorlara ver. Kazanasın katasın da yiyemeyesin. Paracıklar kazan pul olsun. Kör talihlere gelesin. Bahtın kararsın.

C.Ölüm ve ahiret ile ilgili beddualar.

Gebersin (zıbarsın). Canın çıksın. Allah senin canını alsın. Cennet yüzü görmeyesice. Cehennem kütüğü olasın.

Antik çağlardada Beddua kavramını somut ifadelerle görmekteyiz. Bunu örneklemek gerekirse; Kocaeli/İzmit`de (Nikomedia) bulunan Roma dönemine tarihlenen bir lahit üzerindeki Beddua içerikli Grekçe yazılmış bir yazıtta: “Ben Romalı kadın Oktabia. Nikomedia (İzmit) ve çevresinde mutlu bir hayat sürdüm. İyi evlilikler yaptım, güzel çocuklar doğurdum. Her kim ki benim bu lahdimi açar, bedenimi rahatsız eder ve ziynetlerimi çalarsa, en yakın Roma lejyonuna 40 bin gümüş sikke ödeyecektir ve tanrıların bütün laneti de sonsuza kadar onun olsun.....” cümleleri yer almaktadır.

Genel olarak Baddua anlayışının her ne kadar doğrudan bir etkisi olmasada özellikle manevi anlamda korkutucu, engel olucu bir tesiri olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Birde buna geçmişten beri süregelen tanrısal adalete olan inançta göz önüne alındığında söylenen Beddua`nın gerçekleşme olasılığına karşı olan inanç dahada artmaktadır.

Farklı toplumların dünyayı algılayış biçimi, kültürel kodları, inançlarına bağlı olarak hem Bedduaların niceliği hem de içeriğinin ifade biçiminde farklılıklar olabilmektedir. Özellikle sıkça görülen ölüm temasını içeren Türkçe olan beddualar, cenaze ve yas ritüellerine, ölüm zamanına, ölen kişiye ve ölüm sonrasına yüklenen kültürel anlamlar açısından çeşitlilik göstermektedir. Bunu örneklerle pekiştirmemiz gerekirse: Çenen bağlansın. Kara topraklara giresin. Kefenin biçilsin. Helvanı yeriz inşallah. Allah tez vakitte (saatte) canını alsın. Gençliğine (dünyaya) doymayasın. Gelinliğin kefenin olsun. Mezarda rahat yatamayasın. Cennet yüzü görmeyesin. Cehennemde cayır cayır yanasın gibi tabirler akla gelmektedir.

Diğer yandanda Türkçe ve Rusça dilindeki Hastalık temalı Beddualar; sağlığa dair evrensel korku ve kaygıları, her iki toplumun belleğindeki salgın ve hastalıklara yönelik tecrübeleri yansıtmakla birlikte bu konudaki lanetleme, farklı kültürel göstergelerle de ifade edilmektedir. Ölüm, ölümün gerçekleşme koşulları ve biçimi, ölüm sonrası yaşananlar, hastalık ve bedensel acı gibi durumlara yönelik lanetlemelerin, Türkçe beddualarda İslamiyet’in etkisiyle özellikle Allah ve ahiret inancı bağlamında şekillenmesi dikkat çekmektedir. Rusça beddualarda ise Hristiyanlık inancının yanı sıra pagan (çoktanrılı) geleneklerinin, mitolojik karakterlerin ve hayvanlara karşı duyulan korkunun yansımaları görülmektedir.

Bunun dışında Türkçe beddualarda genç yaşta ve tez zamanda ölmeye yönelik lanetlemeler; zengin bir şekilde ifade edilirken bu içerikte Rusça bedduaya çok az rastlanmıştır. Yine Türkçe beddualarda muhatabın ölüm yoluyla lanetlenmesi; evlat, ana, baba gibi yakın akrabalar üzerinden de gerçekleşirken Rusçada bu içerik, muhatabın kimsesiz kalması üzerinden ima edilmiştir. Yakınlarını kaybetmenin bir cezalandırma olarak anlamlandırılması, Türk kültüründeki aile ve akrabalara yüklenen değerlerin yansıması olarak kabul edilebilir.

Toparlamak gerekirse; Beddualarla birlikte farklı toplumların geleneklerine ve ahlaki değerlerine; tarihi, mitolojik ve dini gerçekliklerine dair kodlar taşıdıkları için kültürel unsurların ve toplumsal hafızanın dildeki yansımalarını inceleyen kültür-dilbiliminin de araştırma konuları içine girdiğini belirtebiliriz. Kültür-dilbilim çalışmalarında Beddualar, bir milletin kültürel anlayış ve değerlerini anlayabilmek; bunların nasıl dile geldiğini belirlemek amacıyla incelendiği gibi çeşitli kültürlerdeki benzerlik ve farklılıkları değerlendirme amacıylada karşılaştırmalı olarakta ele alınabilir.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Cem Günay - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Söke Ekspres Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Söke Ekspres Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Söke Ekspres Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Söke Ekspres Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.